عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
913
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
دولت عليّهء ايران كه چندين سال است در بادكوبه زحمت كشيده لقمه نانى تحصيل كرده بوديم كه ارامنه دست تظلم گشاده از كشتن و سوزانيدن و غارت كردن چيزى باقى نگذاشتند . به پير و جوان و طفل ما رحم نكرده [ آنها ] را هدف گلوله كرده و مىكنند . با وجود آنكه معاضد السلطنه « 1 » قونسول دولت عليّهء ايران از هيچ جهت در همراهى فروگذار نكرده . اگر اين قونسول در بادكوبه نبود ، يك نفر از خانهزادان باقى نمىماند . چند دفعه قونسول را گلوله باران كردند . خداوند حفظ فرموده . با اين ظلم ارامنه بعضى [ را ] كشتهاند و بعضى فرار كردهاند ، چند نفر [ به ] جهت علاقه امكان حركت نداريم و جمعى هم كه استطاعت جهت فرار ندارند ، دولت روس « 2 » به كلى نگاهدارى [ نمىكند ] و امنيتى نمىدهد ، تظلم عاجزانه به خاك پاك فلك فرساى حضرت ظل اللهى ارواح العالمين فداه نموده به هر قسم كه امر مبارك پدر مهربان ايرانيان ارواح العالمين فداه صادر شود ، آسايش خانهزادان را فراهم بياورند : امضاء جميع تجار . عريضه ثانى تصدق خاك پاى اقدس همايونت شويم . آقا ميرزا عبد الحسين عميد التجار در همين بلواى ارامنه بادكوبه در باب هوادارى و دادرسى بىچارگان تبعهء دولت ابدمدت جد و جهد لازمه را مضايقه ننموده و چندين دفعه براى استخلاص و تصاحب زخمداران و گرفتاران در معرض خطر هلاك رفته و لازمهء تعصب ايرانىگرى و مردمى را كاملا مرعى داشته جان خود را فداى ملت نموده ، خداوند او را حفظ فرموده . استدعا و استرحام از مرحمت و توجه خاكپاى مبارك آنكه مشار اليه را به عاطفت و التفات خداوندانه مباهى و سرافراز فرمائيد كه اسباب افتخار جان نثاران و باعث تشويق ديگران گردد : امضاء عموم تجار بادكوبه . اعلان از قونسولخانهء دولت عليّهء ايران در اسكندريه ، بر تمامى حجاج ذو العز و الاحترام عازمين كعبه بيت الحرام : فصول ششگانه اول : ادارهء قونسولگرى دولت عليّهء ايران در اسكندريه كمال همراهى در ورود و خروج تمامى حجاج دارد و تذكرهء حجاج بدون اينكه وجهى گرفته شود قول كشيده مىشود و حجاج
--> ( 1 ) . ميرزا ابو الحسن خان كه در مجلس اول به وكالت انتخاب شد . ( 2 ) . متن : از دولت روس